Yazar · Şair · Öğretmen
1907 – 1948
Kültür merkezimiz adını, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en çok okunan yazarlarından Sabahattin Ali'den alıyor. Öykülerinde ve romanlarında Anadolu insanını, yalnızlığı ve haksızlığa karşı vicdanı yalın bir dille anlattı; hayatının zor günlerinden bazılarını Sinop'ta geçirdi.
Hayatı
Öğretmen olarak başlayan, cezaevlerinden, konservatuvar sınıflarından ve gazete masalarından geçen kısa bir hayat. Geride bıraktığı eserler ise bugün hâlâ yeni okurlar buluyor.
25 Şubat 1907'de, bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Eğridere'de (Ardino) dünyaya geldi.
Balıkesir ve İstanbul öğretmen okullarında okudu, 1926'da mezun oldu ve Yozgat'ta öğretmenliğe başladı.
Potsdam ve Berlin'de bulundu. Yıllar sonra yazacağı Kürk Mantolu Madonna'nın önemli bir bölümü de Berlin'de geçer.
İlk öyküsü “Bir Orman Hikâyesi” Resimli Ay dergisinde yayımlandı.
Bir şiiri nedeniyle mahkûm oldu; Konya ve Sinop cezaevlerinde kaldı. Sinop'ta “Aldırma Gönül” şiirini yazdı. 1933'te Cumhuriyet'in 10. yılı affıyla serbest bırakıldı.
Şiir kitabı Dağlar ve Rüzgâr (1934), öykü kitapları Değirmen (1935), Kağnı (1936) ve Ses (1937), ilk romanı Kuyucaklı Yusuf (1937) yayımlandı.
1935'te Aliye Hanım'la evlendi; kızları Filiz Ali 1937'de doğdu.
İçimizdeki Şeytan (1940) ve Kürk Mantolu Madonna (1943) yayımlandı; aynı yıl öykü kitabı Yeni Dünya çıktı.
Almanca öğretmenliği yaptı.
Markopaşa başta olmak üzere muhalif mizah gazetelerinin yayınında yer aldı. 1947'de son öykü kitabı Sırça Köşk yayımlandı.
2 Nisan 1948'de Bulgaristan sınırı yakınında öldürüldü.
Sinop ile bağı
1932'de yazdığı bir şiir nedeniyle mahkûm edilen Sabahattin Ali, cezasını Konya ve Sinop cezaevlerinde çekti.
“Aldırma Gönül” şiirini Sinop Cezaevi'nde yazdı. Şiir, daha sonra bestelenerek şarkı olarak da sevildi ve kuşaktan kuşağa aktarıldı. 1933'te Cumhuriyet'in 10. yılı dolayısıyla çıkarılan afla serbest kaldı.
Sinop Tarihi Cezaevi, Avrupa Birliği ve Kültür ve Turizm Bakanlığı desteğiyle restore edildi; bugün müze ve kültür-sanat alanı olarak hizmet veriyor. Sinop Belediyesi Sabahattin Ali Kültür Merkezi de yazarın adını şehrin kültür hayatında yaşatıyor.
Eserleri
Sabahattin Ali'nin kitapları, yayımlandıkları yıllarla birlikte. Tanıtımlar kültür merkezimiz tarafından hazırlanmıştır.
Bir eşkıya baskınında ailesini yitiren Yusuf'un Edremit'te büyüyüşünü, Muazzez'e duyduğu sevgiyi ve kasabanın çıkar ilişkilerine karşı yalnız direnişini anlatır. Taşra hayatını gerçekçi bir dille işleyen bu eser, yazarın ilk romanıdır.
İstanbul'da geçen roman, Ömer ile Macide'nin hikâyesi üzerinden insanın kendi zaaflarını dışarıdaki bir “şeytana” yükleme eğilimini sorgular. Dönemin aydın çevrelerine yönelttiği eleştiriyle de dikkat çeker.
Sessiz bir memur olan Raif Efendi'nin defterinden, gençliğinde Berlin'de tanıdığı ressam Maria Puder'le yaşadığı ilişkiyi okuruz. Yalnızlık ve anlaşılma arzusunu işleyen roman, bugün Türkçenin en çok okunan kitapları arasındadır.
Yazarın ilk öykü kitabı. Anadolu kasabalarının sıradan insanlarını, yoksulluğu ve haksızlığı süslemeden, yalın bir gerçekçilikle anlatan öyküleri bir araya getirir.
Adını taşıyan öyküyle tanınan kitap, köy ve kasaba insanının zor koşullar karşısındaki direncine ve dayanışmasına odaklanır.
Üçüncü öykü kitabı. Gündelik hayatın içinden seçilmiş kısa anlatılarla insan ilişkilerine ve toplumsal adaletsizliğe dikkat çeker.
Savaş yıllarında yayımlanan kitap, yazarın olgunluk dönemi öykülerini toplar; şehir hayatına ve küçük insanın gündelik dertlerine daha çok yer verir.
Masal ve alegori biçimine yaslanan, iğneleyici bir dille güç ve adalet üzerine düşündüren öykülerden oluşur. Yazarın sağlığında yayımlanan son öykü kitabıdır.
Halk şiiri geleneğinden beslenen, çoğunlukla hece ölçüsüyle yazılmış şiirlerini bir araya getiren kitap. Yalnızlık, özlem ve özgürlük duygusu şiirlerin ortak damarıdır.
Yazarın tiyatro alanındaki eseri. Tarihsel bir konu üzerinden esaret ve özgürlük temalarını sahneye taşır.
Almancayı iyi bilen Sabahattin Ali, çevirmen olarak da çalıştı. Sophokles'in Antigone'si başta olmak üzere çeşitli klasik eserleri Türkçeye çevirdi.
Sabahattin Ali'nin adını taşıyan kültür merkezimizi ziyaret edin.
